Travma ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)

Travma, kişinin güvenlik duygusunu derinden sarsabilen yaşantıların ardından ortaya çıkabilen psikolojik etkilerle ilişkilidir. Trafik kazası, deprem, şiddet, ağır bir kayıp ya da sarsıcı bir olaya tanıklık etmek herkeste aynı izleri bırakmaz. Bazı kişiler zamanla günlük düzenlerine dönerken bazıları olay sona erdiği hâlde sürekli tetikte hissedebilir. Ankara psikolog aramalarında travmaya yönelik destek araştıran kişiler için ilk adım, bu tepkilerin ne anlama gelebileceğini ve ne zaman değerlendirme gerektiğini anlamaktır.

Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) nedir?

Travma sonrası stres bozukluğu, travmatik bir yaşantının ardından gelişebilen ve kişinin günlük yaşamını etkileyebilen bir ruh sağlığı durumudur. Olay sonrasında korku, uykusuzluk ya da yoğun endişe yaşamak tek başına TSSB anlamına gelmez. Belirtilerin süresi, şiddeti, kişinin yaşamına etkisi ve yaşanan olayın niteliği birlikte değerlendirilir. Bu nedenle internetten okunan belirtilerle kendine tanı koymak yerine bir ruh sağlığı uzmanının değerlendirmesine başvurmak önemlidir. Her zorlayıcı deneyim aynı sonucu doğurmaz; kişinin geçmiş deneyimleri, destek kaynakları ve içinde bulunduğu koşullar da süreci etkileyebilir.

Travma sonrası hangi belirtiler görülebilir?

İstenmeden akla gelen anılar, olayın yeniden yaşanıyormuş gibi hissedilmesi, kâbuslar ve belirli seslerle yoğun irkilme travma sonrasında görülebilecek tepkilerdendir. Bazı kişiler olayın hatırlatıcılarından uzak durmaya çalışır; bazıları sürekli tetikte olduğunu, uykuya dalmakta veya dikkatini toplamakta zorlandığını anlatır. Suçluluk, utanç, öfke, geleceğe ilişkin umutsuzluk ve çevreden uzaklaşma da yaşanabilir. Benzer bir olay yaşayan iki insanın farklı tepki vermesi, birinin deneyiminin daha önemsiz olduğu anlamına gelmez. Belirtilerin varlığı tek başına TSSB tanısını doğrulamaz.

Ne zaman profesyonel destek alınmalı?

Zorlayıcı bir olayın hemen ardından duyguların dalgalanması yaygındır. Ancak korku ve kaçınma sürüyorsa, günlük işlevsellik belirgin biçimde bozuluyorsa veya kişi güvende olmadığı hissinden çıkamıyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir. TSSB değerlendirmesinde belirtilerin bir aydan uzun sürmesi dikkate alınan ölçütlerdendir; bununla birlikte yardım istemek için bir ay beklemek gerekmez. Kendine zarar verme düşünceleri, şiddet ya da acil güvenlik riski varsa öncelikle acil sağlık ve güvenlik hizmetlerine başvurulmalıdır. Travmatik olayın ardından destek aramak, mutlaka bir tanı olduğu anlamına da gelmez.

Travma ilişkileri ve günlük yaşamı nasıl etkileyebilir?

Travmatik bir deneyimin ardından kişi yakınlaşmakta, başkalarına güvenmekte veya duygularını anlatmakta zorlanabilir. Partnerin sıradan bir davranışı tehdit gibi algılanabilir; aile üyeleri ise nasıl yardımcı olacaklarını bilemeyebilir. İşe odaklanmak, kalabalık ortamlarda bulunmak veya uyku düzenini sürdürmek de güçleşebilir. Bu tepkileri yalnızca “isteksizlik” ya da “aşırı hassasiyet” olarak görmek yaşanan zorlanmayı görünmez kılabilir. Destek sürecinde kişinin sınırlarına saygı göstermek, onu anlatmaya zorlamadan dinlemek ve ihtiyacına uygun bir yardım yolu aramak önemlidir.

EMDR terapi travma çalışmasında nasıl ele alınır?

EMDR, travmatik anıların işlenmesini hedefleyen yapılandırılmış psikoterapi yaklaşımlarından biridir. Göz hareketleri veya başka iki yönlü uyaranlar kullanılabilse de süreç yalnızca bu teknikten ibaret değildir; değerlendirme, hazırlık, güvenlik ve izleme aşamalarını da içerir. Travma odaklı farklı psikoterapi yöntemleri de bulunmaktadır. EMDR her kişi için otomatik olarak uygun olmayabilir; çalışma biçimi kişinin belirtileri, ihtiyaçları ve terapötik hedefleri doğrultusunda belirlenir. Terapi, geçmişte yaşanan olayı silme sözü vermez. Amaç, yaşantının bugün oluşturduğu zorlanmaları anlamlandırmaya ve kişinin baş etme kaynaklarını güçlendirmeye alan açmaktır.

Çankaya ve Çukurambar’da travma hakkında görüşme

Çankaya psikolog veya Çukurambar psikolog arayan kişilerin yalnızca konuma değil, uzmanın çalışma alanlarına ve eğitimlerine de bakması yararlı olabilir. Klinik Psikolog Aysun Koç, Ankara Çukurambar YDA Center’da danışan görmekte; web sitesinde travmatik yaşantılar ve EMDR ile travma çalışmalarına yer vermektedir. Görüşme öncesinde çalışma yaklaşımı, başvuru nedenine uygunluk ve görüşmelerin nasıl planlandığı hakkında bilgi alınabilir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz ve kişisel psikolojik değerlendirme yerine geçmez.